Opschalen en klein slaan

2019 - NR 0119 interview: Eric Hoogeweg - fotografie: Kim Kok
Transform duurzame energie
Transform duurzame energie
Transform duurzame energie
Transform duurzame energie
Read Carefully

Regionale aanpak voor verduurzamen 40.000 woningen

De wereld staat voor een grote opgave: de energietransitie. In Nederland moeten onder andere 7 miljoen huishoudens van het aardgas af en overstappen op duurzamere energiebronnen. Maar hoe? Momenteel wordt hard gewerkt aan concrete oplossingen. De gemeenten Apeldoorn, Deventer, Zutphen en Zwolle willen met de gebiedsgewijze aanpak Transform vanaf 2020 in korte tijd 40.000 woningen verduurzamen. Juist door de opgave op te schalen, willen ze hem klein krijgen. Dat vereist lef.

Transitie hier, transitie daar. Alles lijkt tegenwoordig in ‘transitie’. Pakweg tien jaar geleden hoorde je de term nog weinig, maar de ontwikkelingen in de wereld gaan ook sneller dan ooit. Dat biedt kansen, maar vereist ook systeeminnovaties op allerlei gebieden: economisch, sociaal, cultureel en op het gebied van technologie en klimaat. En dus zitten bedrijven in een digitale transitie, maken zorginstellingen de transitie van bureaucratische naar mensgerichte zorg en voor onze warmte en stroom staan we voor de energietransitie.

WAAROM EIGENLIJK?

De energietransitie is een van de grootste uitdagingen van deze eeuw om de gevolgen van klimaatverandering te beperken. Na de beroemde Klimaattop van Parijs (2015) met de bijbehorende klimaatdoelen, volgde in Nederland het regeerakkoord van Rutte III. Hierin staat onder andere dat de Nederlandse overheid in 2030 49% minder uitstoot van broeikasgassen (zoals CO2) wil (vergeleken met 1990). Bovendien komt de bodem van onze nationale ‘aardgasput’ in zicht. Dat geeft de energietransitie extra urgentie. Nieuw is dat niet. Een bekende energietransitie uit de vorige eeuw was de overstap van steenkool naar aardgas in de jaren zestig.

De nieuwe energietransitie grijpt in achter de voordeur van zeven miljoen Nederlandse huishoudens, plus alle bedrijven en organisaties. Dat maakt de transitie omvangrijk en complex. Ook omdat veel pasklare oplossingen nu nog ontwikkeld moeten worden.

‘We moeten wel blijven dansen tussen de schalen’

HAPKLARE OPLOSSINGEN

Hapklare oplossingen helpen om zulke vraagstukken op te lossen. Vier gemeenten in de IJsseldelta hebben daarom al vroegtijdig de handen ineengeslagen – gesteund door de provincies Gelderland en Overijssel – om samen met verschillende partners een gebiedsgewijze aanpak (Transform) te realiseren. Samen met woningcorporaties, netbeheerders, waterschappen en andere relevante betrokkenen als partner, willen zij versneld 40.000 woningen aardgasvrij maken en verduurzamen. Juist door de verschillende opgaves van de partners te combineren, moeten schaalvoordelen ontstaan die de totale opgave klein krijgen.

Ook huiseigenaren met een smallere beurs moeten hierdoor kunnen overstappen op duurzame energie, door te voorzien in voorfinanciering van de vereiste investeringen. Het doel is bovendien dat dit voor eigenaren niet aanmerkelijk meer kost dan hun huidige energielasten. Wie de investering zelf kan doen, profiteert van het rendement. Wie voorfinanciering wil, betaalt na de investering maandelijks straks maandelijks een vast bedrag terug dat vergelijkbaar is met de huidige energiekosten. Dat is het idee.

Transform duurzame energie

DE AANLOOP NAAR 2020

2019 is nog een voorbereidingsjaar voor Transform, voordat inwoners van de vier gemeenten vanaf 2020 een concreet en collectief arrangement voorgelegd krijgen. Daarmee kunnen woningeigenaren kiezen uit een ‘menu’ met het aanbod van mogelijkheden. Van ‘zelf doen’ tot een basispakket met collectief warmteaanbod en pluspakketten, waarmee bijvoorbeeld ook gezamenlijk gebruik van elektrische auto’s en verbeterpakketten voor het binnenklimaat van woningen wordt aangeboden.

Het exacte aanbod wordt nog ontwikkeld, maar de kracht van Transform moet vooral zijn dat burgers gericht kunnen kiezen. Zodat ze niet alles zelf hoeven uit te zoeken voor de gaskraan in hun wijk dichtgaat. Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatakkoord noemde het initiatief daarom al “een goed voorbeeld van een aanpak die we nodig hebben”.

UITDAGINGEN VOOR DE PARTNERS

Vooruitkijkend naar de uitvoering vanaf 2020 heeft IJssel Moves vier partners aan één tafel gezet om te kijken welke uitdagingen zij nog zien. “De noodzaak om samen te werken, was nog nooit zo groot”, typeert Patrick Blom (Programmamanager circulaire economie en energietransitie) van Waterschap Vallei en Veluwe. “De uitdaging van de energietransitie is zo groot dat geen van ons het alleen aankan. We moeten opgaves combineren om de totale opgave uitvoerbaar en betaalbaar te houden. Daardoor voelt het nu ook echt als een gezamenlijke opgave. Wat we precies gaan doen en wat ieders rol wordt, is nu nog niet bekend. Dat maakt het ook spannend voor iedereen. Zeker is wel dat we het samen moeten doen. Dat begint met dit gesprek, zo met elkaar aan één tafel.”

‘We weten niet precies wat eruit komt, maar het moet wel in één keer goed zijn’

Gemeenten zijn belangrijke regisseurs bij de energietransitie. “Maar ook wij kunnen niet alles zelf. Wij hebben de andere partners en bedrijven hard nodig”, zegt Gábor Oolthuis (Programmamanager Energietransitie) van de gemeente Zwolle. “Onze ambitie als gemeente is om in 2050 volledig energieneutraal te zijn. Voor de transitie is de financiering cruciaal. Hoe kunnen we geld naar voren halen om het efficiënt en met schaalvoordelen in te zetten? Dat telt. Het mooie van Transform is dat alle woningeigenaren mee kunnen doen.” Maar hoe realiseer je dat met elkaar? Daar is ook politieke durf bij nodig. “Want we weten nu nog niet precies wat eruit de samenwerking komt, maar het moet wel in één keer goed zijn.”

PLANNEN AFSTEMMEN

Voor netbeheerder Liander is het de uitdaging om het publieke energiesysteem betrouwbaar, betaalbaar en voor iedereen bereikbaar te houden. Om dit in goede banen te leiden, deelt de netbeheerder kennis van stroom- en gasnetten en adviseert Liander gemeenten over de overgang van aardgas naar een duurzame energievoorziening. “Gasnetten worden betaald met maatschappelijk geld. Het is kapitaalvernietiging als een wijk met een nieuw gasnet dat nog niet is afgeschreven, overgaat op een andere warmtevoorziening. Daarom kijken wij samen met gemeenten naar een logische volgordelijkheid om wijk voor wijk van het aardgas af te gaan”, zegt Stephan van Aagten (Relatiemanager bij Liander).

Woningen zonder aardgas verbruiken vaak meer stroom. Daarom is een bijkomende uitdaging om ook het elektriciteitsnet mee te ontwikkelen. Van Aagten: “Daarom zijn wij vanaf het begin betrokken en denken wij mee om over de keuzes voor nieuwe manier van verwarmen. Onze basisvisie is hetzelfde als die van Transform: wij geloven in een wijkgerichte aanpak om krachten te bundelen en efficiëntie te creëren. Dit kun je niet huis voor huis doen. Dus moeten alle betrokkenen in gesprek en hun belangen, plannen en planningen op tafel leggen. Die openheid geven en het afstemmen en aanpassen van plannen voor het grotere belang vereist lef van iedereen.”
Welke energiebronnen gekozen worden, is nu nog niet bekend. Dat kunnen alle vormen van duurzame energie zijn die aantrekkelijk zijn voor de bewoners van een gebied. De aantrekkelijkheid van warmtenetten, zonnepanelen, warmtepompen, windenergie of bijvoorbeeld energie uit slibverwerking of restwarmte van bedrijven verschilt per wijk.

‘Dit kan alleen door durf van vier gemeenten, twee provincies en hun partners’

SOCIALE OPGAVEN

Een woningcorporatie heeft weer heel andere uitdagingen en (deel)opgaven. Wat wordt bijvoorbeeld het alternatief voor de cv-ketels die nu nog draaien in de 3.600 woningen van Wooncorporatie Rentree? “Momenteel maken wij veel woningen energiezuiniger met isolerende maatregelen, maar wat kun je al voorbereiden op een nieuwe energievoorziening? En hoe zorg je dat je geen werkzaamheden uitvoert waar je later spijt van krijgt? Dat zijn thema’s die ons bezighouden om slim en efficiënt het verschil te maken voor onze huurders. We werken immers wel met geld van onze huurders”, zegt Carin Hemeltjen (Manager vastgoed) van Rentree Deventer. Daarnaast spelen ook sociale opgaven zoals leefbaarheid en voorkomen van eenzaamheid en huurachterstanden. “We moeten elkaar als partners openheid geven in onze programma’s voor de langere termijn. En zolang daarin onzekerheden zitten, moeten we daarover nadenken in scenario’s om de transitie in beweging te brengen maar ook slim en betaalbaar te houden.”

VOLGENDE GROTE STAP

De partners zijn het unaniem eens dat de energieopgave groter moet worden om hem klein te krijgen. “Maar we moeten hem weer niet ingewikkelder maken”, zegt Oolthuis. Van Aagten: “En juist dat kan op het kan op het niveau van een wijk of buurt. Wat is daar de beste aanpak? Daar draait het steeds om.” Al moeten de partners ook blijven ‘dansen tussen de schalen’, schetst Hemeltjen: “Naast de wijkaanpak moeten we ook blijven inzoomen op de impact per buurt en woning. Wat gebeurt er achter die voordeur? Welke behoeften leven daar?”

Voor de uitvoering is vooral daar nog een slag te maken, benadrukt Oolthuis. “Al verzinnen wij de mooiste oplossingen, ik geloof niet dat burgers ons dankbaar zullen zijn. Het moet namelijk vooral hun oplossing worden. Er ligt nog een grote uitdaging om alle woningeigenaren mee te krijgen, maar het bewustzijn van de noodzaak groeit.” Blom: “Belangrijk in het gesprek met burgers wordt ook het comfort dat zij straks krijgen, voor een prijs die vergelijkbaar is met wat zij nu betalen.”

Meer informatie: www.transform.nu >> info@transform.nu

 


De status: wanneer gaan inwoners het merken?

Vier gemeenten besloten begin 2018 om als partners te starten met Transform. Ze worden gesteund door de provincies Gelderland en Overijssel, krijgen medewerking van ministeries (o.a. BZK en EZK) en trekken samen op met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Andere partners zoals netbeheerders (Liander en Enexis), waterschappen (Rijn en IJssel, Drents Overijselse Delta en Vallei en Veluwe), woningcorporaties zijn absoluut noodzakelijk als kernpartners in deze aanpak en bouw- en installatiebedrijven kunnen aanhaken als ‘coproducent’.

In 2019 wordt de overeen-stemming met alle partners officieel bekrachtigd, zodat de uitvoering in 2020 kan starten. Dan gaan inwoners van de gemeenten het merken, vooral via de aangeboden arrangementen voor hun woning.

Delen
FacebookLinkedInEmail

Thema’s

  • Bouw Wonen | Bouwen | Utiliteit
  • New world Circulair | MVO | Duurzaam
  • Overheid Stad | Dorp | Bestuur
  • Relax Vrijetijd | Cultuur | Natuur | Sport
  • Zaken Ondernemen van advies tot zorg
  • AGRI Food | Agrarisch
  • Onderwijs Middelbaar | Hoger

Voorgaande edities

NR0118 – 2018

Animatie video

Top